Konu: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - 14.Protokol

İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (14. Protokol), (2004) (...) (Çeviren: Osman Doğru)

(13 Mayıs 2004 tarihinde imzalaya açılmış olup, Sözleşme’ye taraf bütün Devletlerin onayından sonra yürürlüğe girecektir).

[BAŞLANGIÇ]

4 Kasım 1950’de Roma’da imzalanmış bulunan ve bundan sonra “Sözleşme” diye geçecek olan İnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme’ye ilişkin bu Protokolü imzalayan Avrupa Konseyi üyesi Devletler, 3 ve 4 Kasım 2000 tarihinde Roma’da yapılan İnsan Hakları üzerine Avrupa Bakanlar Konferansında kabul edilen 1 Numaralı Tavsiye Kararını ve Bildiriyi dikkate alarak; Bakanlar Komitesi'nin 8 Kasım 2001, 7 Kasım 2002 ve 15 Mayıs 2003 tarihli ve 109, 111 ve 112. Oturumlarında kabul ettikleri Bildirileri dikkate alarak; Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi tarafından 28 Nisan 2004 tarihinde kabul edilen 251(2004) sayılı Görüşü dikkate alarak; İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin iş yükününün sürekli artması karşısında, kontrol sisteminin uzun dönemdeki etkililiğini sürdürmek ve geliştirmek amacıyla, Sözleşme’nin bazı hükümlerinin acilen değiştirilmesine ihtiyaç bulunduğunu düşünerek; Özellikle Mahkeme’nin Avrupa’da insan haklarının korunması alanında öncü rolünü oynamaya devam etmesini sağlama ihtiyacı bulunduğunu düşünerek; Aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:

Madde 1. Sözleşme’nin 22(2). fıkrası kaldırılmıştır.

Madde 2. Sözleşme’nin 23. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 23 – Görev süresi ve görevden alınma Yargıçlar dokuz yıllık bir dönem için seçilirler. Görev süresi sona eren yargıçlar yeniden seçilemezler. Yargıçlar yetmiş yaşına geldiklerinde görev süreleri sona erer. Görev süreleri sona eren yargıçlar, yerlerine yeni yargıç gelinceye kadar göreve devam ederler. Ancak bu yargıçlar, başladıkları bir davayı görmeye devam ederler. Bir yargıç, Mahkeme’nin diğer üyelerinin üçte ikisi tarafından artık gerekli koşulları taşımadığına karar verilmedikçe, görevden alınamaz.”

Madde 3. Sözleşme’nin 24. maddesi kaldırılmıştır.

Madde 4. Sözleşme’nin 25. maddesi, 24 madde haline getirilmiş ve aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 24 – Yazı İşleri ve Raportörler Mahkeme’de, kuruluşu ve görevleri Mahkeme İçtüzüğünde düzenlenen bir Yazı İşleri Müdürlüğü bulunur. Mahkeme, tek yargıçlı oluşum halinde çalışırken, Mahkeme Başkanlığına bağlı olarak görev yapan raportörler Mahkeme’ye yardımcı olurlar. Raportörler, Mahkeme yazı işlerinin bir parçasını oluştururlar.”

Madde 5. Sözleşme’nin 26. maddesi, 25. madde (“Mahkeme Genel Kurulu”) haline getirilmiş ve metninde aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır: d) bendinin sonundaki virgül yerine noktalı virgül konulmuş ve “ve” kelimesi kaldırılmıştır. e) bendinin sonundaki nokta yerine noktalı virgül konulmuştur. aşağıdaki şekilde yeni bir f) bendi eklenmiştir: “f) 26(2). fıkrasına göre bir istekte bulunabilir.”

Madde 6. Sözleşme’nin 27. maddesi, 26. madde haline getirilmiş ve metni aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 26 – Tek yargıçlı oluşumlar, Komiteler, Daireler ve Büyük Daire Mahkeme, önüne gelen davaları görmek üzere tek yargıçlı oluşumlar, üç yargıçlı Komiteler, yedi yargıçlı Daireler ve on yedi yargıçlı Büyük Daire halinde çalışır. Komiteler, Daireler tarafından belirli bir süre için kurulurlar. Bakanlar Komitesi, Mahkeme Genel Kurulunun isteği üzerine, oybirliğiyle vereceği kararla ve belirli bir süre için Dairelerdeki yargıç sayısını beşe düşürebilir. Bir yargıç, tek yargıçlı oluşum halinde çalışırken, nezninde seçildiği Sözleşmeci Tarafa karşı yapılan bir başvuruya bakamaz. Görülmekte olan dava ile ilgili Devlet nezninde seçilmiş olan yargıç, Dairede ve Büyük Dairede re’sen yer alır. Böyle bir yargıç bulunmuyorsa veya görev yapamıyorsa, Tarafça daha önce verilmiş bir listeden Mahkeme Başkanı tarafından seçilen bir kişi, yargıç sıfatıyla yer alır. Büyük Dairede Mahkeme Başkanı, Başkan Yardımcıları, Daire Başkanları ve Mahkeme İçtüzüğüne göre seçilmiş diğer yargıçlar yer alır. Bir dava, 43. maddeye göre Büyük Dairenin önüne getirildiğinde, kararı vermiş olan Dairenin Başkanı ve ilgili Sözleşmeci Taraf bakımından görev yapan yargıç dışında, bu Daireden her hangi bir yargıç Büyük Dairede yer alamaz.”

Madde 7. Yeni 26. maddeden sonra, Sözleşme’ye yeni 27. madde eklenmiş olup, metni şöyledir: “Madde 27 – Tek yargıçların yetkileri Tek yargıç, Sözleşme'nin 34. maddesine göre yapılmış olup daha fazla incelenmesi gerekmeyen bir başvurunun kabuledilemez olduğuna veya düşmesine karar verebilir. Bu karar kesindir. Tek yargıç bir başvurunun kabuledilemez olduğuna veya düşmesine karar vermemiş ise, başvuruyu daha fazla incelenmek üzere bir komiteye veya Daireye gönderir.”

Madde 8. Sözleşme’nin 28. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 28 – Komitelerin yetkileri Bir Komite, Sözleşme’nin 34. maddesine göre yapılan bir başvuru hakkında oybirliğiyle: daha fazla inceleme yapmaksızın bir karar alınabiliyorsa, kabuledilemez olduğuna veya düşmesine karar verebilir; veya Sözleşme’nin yorumlanması veya uygulanmasıyla ilgili davadaki asıl sorun, daha önce Mahkeme’nin yerleşik içtihatlarına konu olmuşsa, kabuledilebilir olduğuna ve aynı zamanda esası hakkında karar verebilir. Birinci fıkraya göre verilen kararlar ve sonkararlar kesindir. İlgili Sözleşmeci Taraf bakımından seçilmiş olan yargıç, o komitenin üyesi değilse, komite, ilgili Tarafın 1.b) bendindeki usulün uygulanmasına itiraz edip etmediği gibi bütün ilgili faktörleri göz önünde tutarak, bu yargıcı yargılamanın her aşamasında komite üyelerinden birinin yerini alması için davet edebilir.”

Madde 9. Sözleşme’nin 29. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: Birinci fıkra şu şekilde değiştirilmiştir: “Sözleşme’nin 34. maddesine göre yapılan bireysel başvurular hakkında, 27 veya 28. maddelere göre kabuledilebilirlik kararı veya 28. maddeye göre sonkarar verilememiş ise, kabuledilebilirlik ve esas hakkındaki karar bir Daire tarafından verlir. Kabuledilebilirlik kararı ayrı olarak verilebilir. İkinci fıkranın sonuna, şu yeni cümle ilave edilmiştir: “Mahkeme istisnai durumlarda aksine karar vermedikçe, kabuledilebilirlik hakkındaki kararı ayrı olarak verir.” Üçüncü fıkra kaldırılmıştır.

Madde 10. Sözleşme’nin 31. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: a) bendinin sonundaki “ve” kelimesi kaldırılmıştır. b) bendi, c) bendi haline getirilmiş ve aşağıdaki şekilde yeni bir b) bendi ilave edilmiştir: “Sözleşme’nin 46(4). fıkrasına göre Bakanlar Komitesi tarafından Mahkeme’nin önüne getirilen konular hakkında karar verir; ve”

Madde 11. Sözleşme’nin 32. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: Birinci fıkrada 34 sayısından sonra gelmek üzere bir virgül ve 46 sayısı eklenmiştir.

Madde 12. Sözleşme’nin 35(3). fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “3. Mahkeme, 34. maddeye göre yapılan bir bireysel başvuruyu aşağıdaki hallerde kabuledilemez bulur: Sözleşme veya Protokol hükümlerine girmemesi, açıkça temelsiz olması veya bireysel başvuru hakkını kötüye kullanması; veya Sözleşme ve Protokollerde belirtilen insan haklarına saygı ilkesi gereğince başvurunun esası hakkında incelemeye gerek bulunması ve başvuruya konu olayın ulusal bir yargı yeri tarafından gereğince incelenmemiş olması durumları hariç, başvurucunun önemli bir dezavantaja uğramamış olması.”

Madde 13. Sözleşme’nin 36. maddesine, aşağıdaki şekilde yeni bir 3. fıkra eklenmiştir: “3. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri, bir Dairenin veya Büyük Dairenin önündeki bütün davalarda yazı görüş sunabilir ve duruşmalara katılabilir.”

Madde 14. Sözleşme’nin 38. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 38 – Davanın esastan incelenmesi Mahkeme davayı, tarafların temsilcileriyle birlikte inceler ve gerekirse, davanın etkili bir şekilde yürütülmesi için, ilgili Sözleşmeci Tarafın gerekli her türlü imkanı sağlayacağı bir soruşturma yapar.”

Madde 15. Sözleşme’nin 39. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 39 – Dostane çözüm Mahkeme yargılamanın her aşamasında, meselenin Sözleşme’de ve Protokollerde tanımlanan insan haklarına saygı prensibine dayanan bir dostane çözüme ulaşılabilmesi için, ilgili taraflara hizmet verir. Yukarıdaki 1. fıkraya göre yapılan işlemler gizlidir. Bir dostane çözüme ulaşılması halinde, Mahkeme, olayların kısa bir özeti ile ulaşılan sonucu kapsayan bir kararla davayı düşürür. Bu karar, dostane çözüm şartlarının yerine getirilmesini gözetecek olan Bakanlar Komitesine iletilir.

Madde 16. Sözleşme’nin 46. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: “Madde 46 – Sonkararların bağlayıcılığı ve yerine getirilmesi Sözleşmeci Taraflar, kendilerinin taraf oldukları davalarda Mahkeme’nin sonkararlarına uymayı taahhüt ederler. Mahkeme sonkararları, Bakanlar Komitesine gönderilir; Komite bu kararların yerine getirilmesini gözetir. Bakanlar Komitesi, kesinleşmiş bir sonkararın yerine getirilmesinin gözetim sürecinin, sonkararın yorumlanması problemi nedeniyle engellendiğini düşünecek olursa, yorum sorunu üzerinde karar vermesi için meseleyi Mahkeme’ye gönderebilir. Gönderme kararı, Komite’de yer alma hakkı bulunan temsilcilerin üçte iki oy çokluğuyla verilir. Bakanlar Komitesi, bir Sözleşmeci Tarafın, taraf olduğu bir davada kesinleşmiş bir sonkarara uymadığını düşünecek olursa, o Sözleşmeci Tarafa resmen bildirdikten sonra, Komite’de yer alma hakkı bulunan temsilcilerin üçte iki oy çokluğuyla verdiği bir kararla, o Tarafın 1. fıkradaki yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği sorununu Mahkeme’nin önüne getirebilir. Mahkeme 1. fıkranın ihlal edildiğini tespit edecek olursa, alınacak tedbirleri kararlaştırması için, olayı Bakanlar Komitesine gönderir. Mahkeme 1. fıkranın ihlal edilmediğini tespit edecek olursa, olayı yine Bakanlar Komitesine gönderir ve Komite olayı incelemeyi sona erdirir.

Madde 17. Sözleşme’nin 59. maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: Aşağıdaki yeni bir 2. fıkra eklenmiştir: “2. Avrupa Birliği bu Sözleşme’ye katılabilir.” Bu maddenin 2, 3 ve 4. fıkraları, sırasıyla 3, 4 ve 5. fıkraları haline getirilmiştir.

Madde 18. Son ve geçici hükümler

Bu Protokol, aşağıdaki şekilde bağlanma iradesini açıklayan, Sözleşme’yi imzalamış olan Avrupa Konseyi üyesi Devletlerin imzasına açıktır. onay, kabul veya uygun bulma bakımından çekincesiz olarak imzalamak; veya onay, kabul veya uygun bulma şartıyla imzalamak Onay, kabul veya uygun bulma belgeleri, Avrupa Konseyi Genel Sekreterliğinde saklanır.

Madde 19. Bu Protokol, Sözleşme’nin bütün taraflarınca, 18. madde hükümlerine göre Protokol ile bağlanma iradelerini açıkladıkları tarihten itibaren üç aylık bir sürenin sona ermesini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe girer.

Madde 20. Bu Protokolün hükümleri, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, Mahkeme önünde devam etmekte olan bütün başvurulara olduğu gibi, Bakanlar Komitesi tarafından yerine getirilmeleri izlenmekte olan bütün sonkararlara da uygulanır. Bu Protokolün 12. maddesiyle Sözleşme’nin 35(3)(b). bendine eklenen yeni kabuledilebilirlik kriteri, bu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce kabuledilebilir bulunmuş başvurulara uygulanmaz. Yeni kabuledilebilirlik kriteri, bu Protokolün yürürlüğe girmesini izleyen iki yıl içinde, Mahkeme’nin sadece Daireleri ve Büyük Dairesi tarafından uygulanır.

Madde 21. Bu Protokolün yürürlüğe girdiği tarihte görevlerinin ilk dönemlerinde bulunan yargıçların görev süreleri, kendiliğinden toplam dokuz yıla uzar. Diğer yargıçların görev süreleri, kendiliğinden iki yıl daha uzadıktan sonra tamamlanır.

Madde 22. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, bu Protokol ile ilgili aşağıdaki konuları Avrupa Konseyi üyesi Devletlere bildirir: bir imza, onay, kabul, uygun bulma belgesi verilmesi, on dokuzuncu maddeye göre bu Protokolün yürürlüğe girdiği tarih, bu Protokol ile ilgili başka her hangi bir bildirim veya haber. Aşağıda imzası bulunanlar, usulüne uygun biçimde yetkilendirilmiş olarak, bu Protokol imzalamışlardır. 13 Mayıs 2004’de Strasbourg’ta, eşit ölçüde geçerli olmak üzere İngilizce ve Fransızca olarak yazılan bu metinler, tek bir nüsha halinde Avrupa Konseyi arşivinde saklanır. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, her bir Avrupa Konseyi üyesi Devlete onaylı bir örneğini iletir.