İhtira Beratı Kanunu (MÜLGA KHK NO: 551/73/A)

11 Rebiülahir 1297 - 10 Mart 1296

BİRİNCİ BAP: Ahkâmı umumiye

Madde 1 - Hiref ve sanayie dair her nevi ihtiraat ve keşfiyat ve ıslahattan istifade hakkı mucit ve kâşif ve muslihlere aittir ve bu haktan istifade mevaddı âtiyede tayin olunan müddetler ile meşrut olmak üzere tarafı devletten berat itası ile tasdik olunur.

Madde 2 - Sanayice yeniden bir netice ve eser vücuda getirmek ve bunların husulü için vesaiti cedide ihdas veyahut malûm olan vesaiti bir sureti cedidede istimal eylemek muhteriattan addolunur.

Madde 3 - Evvelâ terkibatı saydelaniyeye ve her nevi edviye ve mualecata ve saniyen umuru maliyeye ve muamelâtı sarrafiyeye dair lâyihalar için berat itası caiz olamaz.

Madde 4 - (Resim miktarına ait hükümler 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır). Birinci maddede beyan olunan beratların müddeti beş ve on ve on beş seneden ibarettir. Beş senelik berat için on ve on senelik için yirmi ve on beş senelik için otuz altın resim alınır ve bu resimler beratların müddetlerine taksim olunarak senevisine isabet eden ikişer altın her sene iptidasında ve birinci sene taksiti beratın hini itasında peşin ahzolunur.

İKİNCİ BAP: Beratların istihsaline dair muamelât

BİRİNCİ FASIL: Berat istidası

Madde 5 - Berat talep eden adam şeraitiatiyeyi ifaya mecburdur: Evvelâ talep edeceği berat için yazacağı arzuhali saniyen ihtirakardesi olan şeyin tarifnamesini salisen tarifnamenin ahkâmını izah etten resim veya numuneleri rabian vermiş olduğu evrakın bir cetvelini mühürlü zarf derununda olarak Dersaadette Ticaret ve Ziraat Nezaretine ve taşralarda valii vilâyete veyahut istediği halde doğrudan doğruya Ticaret ve Ziraat Nezaretine takdim ve irsal edecek ve bu muamelâtı sakin olmadığı beldede icra eder ise bir ikametgâh ittihaz eyleyecektir.

Madde 6 - İstidanameler yalnız maddei esasiyeye ve şerh ve izahı lâzım olan teferruata münhasır olacaktır ve bunlarda hiç bir şart ve kaydı ihtirazı tahtında olmaksızın 4 ncü madde ahkâmına tevfikan istenilen beratın müddeti zikir ve tayin ve ihtira olunan şeye tarifi mücmel addolunabilecek bir unvan tahsis kılınacaktır. İstidanameler ile tarifnamelerde hâk ve silinti ve çıkıntı caiz değildir. Resimler ile eşkâl mürekkep ile tahdit ve mikyası aşariye Tevfik edilecek ve tarif namenin bir suretiyle beraber istidaya raptolunacak ve müstedinin takdim eylediği evrakın cümlesi kendi veyahut vekili tarafından imzalanarak vekilin vekâletnamesi dahi istidanameye merbut bulunacaktır.

Madde 7 - (Resim miktarlarına ait hükümler 25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.)

Bera için alınacak resme mahsuben bir taksiti olan iki....altını istidanın takdim olunduğu mahallin hükümetine teslim kılındığını müşir müstedi taralından ilmühaber ibraz olunmadıkça ihtiraa dair ita edeceği verak ve teferruatı kabul olunmaz ve berat talebine dair teslim olunan kaffei evrak ve emanatı tarihi teslimi Dersaadette Ticaret ve Ziraat Nezaretinin ve taşralarda valilerin tahtı nezaretinde almak üzere bu hususa dair tutulacak zabıt defterine kaydedilerek müstedi taralından imzalandıktan sonra kaydının sureti damga resminin ahziyle müstediye ita kılınır.

Madde 8 - Berat müddeti 5 nci madde ahkâmına tevfikan takdim olunan evrak ve emanetlerin teslimleri tarihinden itibar edilir.

İKİNCİ FASIL: Beratların sureti itası

Madde 9 - Beşinci maddede beyan kılındığı veçhile taşralarda valii vilâyete takdim ve teslim olunan istidaname ve emanetler bir zabıt defterine kaydolunduktan sonra beş gün zarfında zaptının sureti musaddakasiyle tayin olunan resmî senevisinin tediyesini musaddık ilmühaber ve vekâletname ve evrakı mevcudenin cetveli sahibi istidanın cümle ten mührü altında olarak vali tarafından batahrirat Ticaret ve Ziraat Nezaretine irsal olunur. Müstedi Dersaadctte ise zikrolunan muamelât Ticaret ve Ziraat Nezareti tarafından icra kılınır.

Madde 10 - Vilâyetlerden irsal ve doğrudan doğruya ita ile muamelâtı icra kılman evrak ve teferruatı Ticaret ve Ziraat Nezaretinde sırasıyla defteri mahsusuna kaydolunup istenilen berat ita kılınır.

Madde 11 - İşbu kanun ahkâmına tevfikan berat istenilen muhterait için bir gûna tahkikatı evveliye icra olunmamak ve kâr zararı sahibi istidaya ait olmak ve ihtiraın sıhhat ve hakikati ve yeniliği ve nefi ve faidesi ve tarifnamesinin sıhhat ve ihtiraa mutabakatı Devletin zaman ve kefaleti tahtında olmamak üzere berat ita kılınır.

Madde 12 - (19/3/1332) 1 - Vesaiti müdafaai memlekete müteallik ihtiraat için ledelicap Hükümet ... çe bedeli verilerek tatbik ve istimal edilmek şartıyla berat verilir.

2 - Bu bedel tarafeynden müntahap ehlihibre marifetiyle takdir edilecektir. İhtilâf halinde bir üçüncü hakem intihap olunur. Mu hususta ittifak hasıl olamadığı takdirde üçüncü hakem tâyini hakkı Mahkemei Temyiz Reisine aittir.

Madde 13 - (Resim miktarlarına ait hükümler 25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.) İhtira beratı, hâlâsı... ile müzeyyen ve zeyli Ticaret ve Ziraat Nezaretinin mührü mahsusu ile musaddak olmak üzere muhterii nistidası hükmü kanuna muvafık bulunduğunu havi verilecek bir varakai resmiyedir ve 6 nci maddede zikrolunan tarifname ve resimlerin sureti musaddakları beratlara raptolunur. Bir beratın sahibi veya vekili tarafından muahharan bir nüshası istenildiği halde bir ... altını harç alınır ve resimlerin suretlerinin ihracı için vukubulacak masarif müstediye ait olur.

Madde 14 - Tebaai Devlet ... ve ecnebiyeden Devlet ve memleketçe nefi şeyler ihtira edenler derecei ihtirama güre mükâfat olmak üzere ihdas olunacak altın ve sim ve bakırdan mamul madalyalar ile taltif olunacaklar ve verilen madalyanın resmini ihtirakerdesi olan eşyadaki markası mahalline vazeylemeğe muhteriler mecbur olacaktır.

Madde 15 - (25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.)

Madde 16 - (Resme ait hüküm 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.) Beşinci maddenin 2 nci ve 3 ncü fıkralarıyla 6 ncı maddenin şeraiti mecmuası icra olunmaksızın verilen istidaname reddolunur resim namıyla peşin olarak ahzolunmuş olan meblâğın nısfı tevkif kılınır fakat istidası reddolunduğunun kendisine tefhimi gününden itibaren üç ay zarfında kanuna tevfikan diğer bir istidaname takdim eyler ise mukaddemece tediye etmiş bulunduğu meblâğ alınacak resme tamamıyla mahsup edilir.

Madde 17 - (25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.)

Madde 18 - Ticaret ve Ziraat Nezareti tarafından verilen beratların fihristi muhteriatın tarifatı mücmelesiyle altı ayda bir kere kavanini umumiye gibi resmen ilân kılınır.

Madde 19 - ihtira beratlarının müddeti ancak bir kanun ile temdit olunabilir.

ÜÇÜNCÜ FASIL: İlavatı ihtiraiye tasdiknameleri

Madde 20 - (Resim miktarlarına alt hüküm 25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.) Bir ihtiraın beratını haiz bulunan yahut ona alâkadar olanların müddeti muayyenesi zarfında istidaname itasına dair 5 nci ve 6 ncı vo 7 nci maddelerde gösterilen şerait ve muamelâtı icra eyledikleri halde o ihtiram tadil ve ıslahı ve ikmaline hak ve salâhiyetleri vardır. îşbu tadilât ve ıslahat ve ilâvat tasdikname ile teyit olunur ve bu tasdikname tarihi itasından muteber olmak üzere ihtira beratıyla hükmen müttefiktir ve beratı ninkıyazi müddeti muayyenesiyle beraber onun da hükmü tamam olur ve tasdikname istidasından bir ... altın harç alınır ve alâkadarının biri tarafından istihsal olunan tasdiknameden diğerleri dahi müstefit olur.

Madde 21 - (25.2.1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.)

Madde 22 - ihtira beratını ahara fariğ olanlar 20 nci maddede gösterilen ilâve tasdiknamesinin hakkı mütalebesinden sakıt olurlar.

Madde 23 - Bir ihtira beratını haiz bulunan veyahut ona alâkadar olanlardan başka bir kimse o ihtiram beratı tarihinden bir sene müruruna kadar tadilât ve ıslahat ve ilâvat için berat talep edemez fakat öyle bir talep vukuunda istidaname ve evrakı müteferrikası ticaret ve Ziraat Nezareti nezdinde mühürlü bir zarfa mevzuan ve emaneten hıfz olunur ve senenin hitamında işbu zarf akılıp istenilen berat ita kılınır ve işbu bir sene zarfında asıl berat sahibinin dahi tadilât ve ıslahat ve ilâvat için tasdikname veyahut berat itası hakkında istidası vuku bulmuş ise onun diğer müstedilere hakkı rüçhan vardır.

Madde 24 - Beratı bir ihtiraa müteallik keşfiyat ve ihdasat için müceddeden berat ahzeden şahsı aharın asıl ihtira beratı mutasarrıfının muhteriatını istimale hakkı olmayacağı gibi onun dahi ikinci berat mutasarrıfının keşif ve ihtiramı istimale salâhiyeti olamaz.

DÖRDÜNCÜ FASIL: İhtira beratlarının ferağ ve intikali

Madde 25 - ihtira beratının hukuku tasarrufiyesi kabili inkişamdır. Bir kimse mutasarrıf olduğu ihtira beratını kamilen veyahut kısmen bedeli muayyen mukabilinde veyahut bilâbedel ahara terk edebilir ve bu da 4 ncü maddede muharrer resmin ifasından sonra mukavelât muharrirliğinde ve bulunmayan mahallerde bidayet hukuk mahkemelerinde icra olunur. Muamelei intikal Dersaadetçe Ticaret ve Ziraat Nezaretinde ve vilâyetçe hükümeti mahalliyede kayıt ve tescil kılınmadıkça şahsı salis için muteber olamaz ve işbu kayıt ve tescil muamelesi ferağ ve intikalin icra olunduğu mukavelât muharrirliği veyahut mahkeme tarafından bir senet suretinin ibraz ve teslimine menuttur. Vilâyetlerde vukubulan bu türlü kayıt ve tescillerin zabıtları ve musaddak senetlerin suretleri beş gün zarfında Ticaret ve Ziraat Nezaretine irsal olunmak lâzımdır.

Madde 26 - Bir muhterim beratını istihsal eylediği şeyin adedi muayyenini müddeti muayyene zarfında imal etmek üzere ahar kimse ile mukavele ederek hakkı ihtiramın bir kısmını terk ve ferağ edebilmesi caizdir. Sahibi beratın muhteri-atı tehlikeli bir şey olduğu halde istimalinden dolayı kendisi tahtı kefalet ve nezareti hükümette bulundurulacağı gibi o misillû muhteriatı satın alan kimse dahi hükümetçe kefalet ve nezaret altında bulundurulacaktır.

Madde 27 - Muamelei ferağ ve intikali icra olunan ihtira beratlarının kayıtları için Ticaret ve Ziraat Nezaretinde bir defter tutulur ve 18 nci maddede muharrer kaideye tevfikan kaydolunan intikalât altı ayda bir kere ilân kılınır.

Madde 28 - (Aesim maktalarına ait hüküm 25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı kanunla kaldırılmıştır.) Bir ihtira beratını veya müteallik olduğu muhteriatın imâli hakkını kısmen sahibinden teferruğ edenler bu türlü muhteriat üzerine muahharan sahibi evveli tarafından vukubulacak tadilât ve ıslahat için tasdikname alınır ise ondan dahi istifade ederler ve bil mukavele mefruğunleh ve ıslâhata dair tasdikname aldığı halde ondan dahi asıl ihtira beratının sahibi evveli veyahut ona alâkadar olanlar müstefit olurlar ve ilâve tasdiknamelerinden hakkı istifadesi olanlar bunların suretlerini bir ...altın harç itasıyla Ticaret ve Ziraat Nezaretinden alabilirler.

BEŞİNCİ FASIL: Beratlara müteallik tarifname ve resimlerin sureti ibraz ve ilânı

Madde 29 - Beratlara müteallik tarifnameler ile resim ve numune ve modeller her beratın müddeti muayyenesi inkızasına değin Ticaret ve Ziraat Nezaretinde hıfz olunur ve hariçten görmek isteyenlere meccanen ibraz edilir ve tarifname ve resimlerin suretleri masarifi resmiye ve imaliyesi alınarak istek edenlere verilir.

Madde 30 - Resmi muayyenin taksiti sanisi tediye olunan beratın tarifnamelerle resimleri aynen veya mücmelen ilân kılınır ve bir sene evvel verilmiş olan beratların fihristi ertesi sene zarfında dahi neşir ve ilân edilir.

Madde 31 - İstek edenlere meccanen irae olunmak üzere tarifnamelerle resimler ve ilân olunmuş olan beratların fihristi Dersaadette Ticaret ve Ziraat Nezaretinde ve vilâyetlerde meclisi idare kaleminde emaneten hıfz olunur.

Madde 32 - Beratların inkızayi müddeti muayyenelerinden sonra resim ve tarifnamelerinin asılları Dersaadette Mektebi Sanayi nümunehanesinde hıfzedilir.

ÜÇÜNCÜ BAP: Ecanibin hukuku

Madde 33 - Tebaai ecnebiyenin Memaliki Osmaniyede ihtira beratı almağa selâhiyetleri vardır.

Madde 34 - Berat talep eden ecnebiler haklarında işbu tâyin eylediği şerait ve muamelât bilaistisna cari olur.

Madde 35 - Memaliki ecnebiyede ihtira beratı alanlar ihtiraderdeleri hakkında memaliki Osmaniyede dahi berat alabilirler. Fakat beratlarının müddeti ahar memlekette almış bulunduğu beratlar müddetinin inkizasiyle hitam bulmak meşruttur.

DÖRDÜNCÜ BAP: İhtira beratı hakkını iptal ve ıskat edecek ahval ile bunlara müteallik deavi

BİRİNCİ FASIL: İhtira beratı hakkının iptal ve Iskatını müstelzim ahval

Madde 36 - Evvelâ keşif ve ihtira olunan şey nevicat olmadığı saniyen 3 ncü madde hükmünce berat itasına Salih bulunmadığı salisen sırf nazariyat ve ameliyattan ibaret olup sanayie sureti sarfı gösterilmeyen usul ve kavait ve keşfiyat ve tashihatı mücerrede üzerine berat verilmiş olduğu rabian emniyeti umumiyeyi ve nizamı memleketi muhil ve âdap ve ahlâka ve kavanini mevzuaya muhalif bulunduğu hamisen asıl ihtira olunduğu beyan olunan şeyin gayri hakkında sahte bir nam ile hilekarane berat istihsal kılındığı sadisen berata merbut tarifname ihtiraın icrası için kâfi olmadığı veyahut sureti istimalini mükemmelen ve hakikaten muta-zammın bulunmadığı sabian 23 ncü madde ahkâmına muhalif berat istihsal edildiği halde bu misillû beratlar münfesih ve keneleyekûn addolunur ve işbu 36 ncı maddenin 4 ncü fıkrasıyla 3 ncü fıkrasında beyan olunan şeylerin imâl veya füruhtundan terettüp edecek mücazat başkaca icra kılınır ve resen verilmiş olan berata ait olmayan tadilât ve ıslâhat ve ilâvat ve tasdiknameleri dahi hükümsüz kalır.

Madde 37 - Berat istidanamesinin itası tarihinden evvel Memaliki Osmaniye ve diyarı ecnebiyede fiile getirilebilecek surette mevkii intişara konulmuş şeyler ihtiraatı cedideden addolunmaz.

Madde 38 - Berat sahibi evvelâ berat resminin tekasiti muayyenesini her sene iptidasında peşin olarak tediye etmediği saniyen ihtira eylemiş olduğu şeyi berat tarihinden itibaren bila özri makbul iki seneye kadar memalik de fiile getirmediği veyahut iki sene mütemadiyen tatil ettiği salisen berat eşyanın aynı olan memaliki ecnebi mamulâtım memalike ithal eylediği halde berat hakkından sakıt olur. Şu kadar ki makine modelleri ve şergil umumilere vazolunmak yahut Devletin müsaade mahsusiyle tecrübe edilmek üzere celbolunan mamulâtı ecnebiye Ticaret ve Ziraat Nezaretinin ruhsatıyla memalike Osmaniyeye ithal olunabilir.

Madde 39 - Kanuna muvafık beratı olmadığı veyahut beratının müddeti munkazi olduğu halde levha ve alâmeti farika ve damga ve yafta ve ilânlarında beratlı olduğunu veyahut beratını zikredip de (Devletin kefaleti yoktur) ibaresini dere etmeyenlerden iki ... altından kırk beş altına kadar cezayı nakdi alınır ve tekerrürü halinde bunun iki katı ahzolunur.

İKİNCİ FASIL: Deaviye müteallik mevat

Madde 40 - ihtira butlanı veyahut hakkı ihtiraın sukutu ondan mutazarrır olan şahıs tarafından dava olunabilir. Bu davaların ve beratların tasarrufuna dair kaffei münazaatın rüyeti bidayet hukuk mahkemelerine aittir.

Madde 41 - Bir ihtira beratının asıl sahibi ile ondan bir kısmını teferruğ eden kimse aleyhine birlikte ikame olunan dâva asıl berat sahibinin ikametgahındaki mahkemelerde faslolunur.

Madde 42 - Bir beratın iptaline veyahut hakkı ihtiraın kat'iyyen işkalına hüküm ve ilâm olunduktan sonra keyfiyet Ticaret ve Ziraat Nezaretine iş'ar olunarak 18 inci madde mucibince ilân olunur.

BEŞİNCİ BAP: Muhteriatı taklit edenler hakkında olunacak deavi ve mücazat

Madde 43 - Her kim aharın ihtiraı olan beratlı bir şeyi imâl veya beratın mebni aleyhi olan vesaiti istimal ile berat sahibinin hukukunu ihlâl eyler ise taklit cünhasiyle müttehem olur ve bu cünha ile mahkûm olanlardan beş ... altından yüz altına kadar cezayı nakdi alınır.

Madde 44 - Taklit olunmuş eşyayı bilerek ihfa eden ve satan ve satın almağa çıkaran veyahut memalik...e ithal eyliyenler taklit cezasıyla mahkûm olanlar gibi mücazat olunur.

Madde 45 - On ikinci maddede beyan olunan edevatı harbiye ve mühimmatı nariyeden Harbiye ve Bahriye dairelerince kabul olunsun ve gerek olunmamış bulunsun intişarı memleketçe mazarratı mucip olacak muhteriatı bila ruhsat neşir ve füruht edenler Kanunu Cezanın 166 ncı maddesinin zeyli mucibince mücazat görürler.

Madde 46 - İşbu kanunun tayin eylediği mücazat birlikte hükmolunamaz. Evvelce ikame olunmuş davadan mukaddem vukubulan ef'alin kâffesi hakkında mücazatın eşeddi hükmedilir.

Madde 47 - Mükerriler haklarında 42 ve 43 üncü maddelerde tayin olunan cezayı nakdilerden başka bir aydan altı aya kadar hapis cezası dahi hükmolunur ve işbu kanunda gösterilen cünhaların birinden dolayı ittiham olunan şahıs hakkında beş sene mukaddem hüküm terettüp etmiş ise ana mükerrir ıtlak edilir. Taklit cünhasiyle müttehem olan şahıs berat sahibinin amelesinden veya fabrika ve sanat-hanesinde ücretle müstahdem adamlardan bulunduğu veyahut bunlardan olmayıp da berat sahibinin amele ve hademesiyle biliştirak beratta tarif olunan süvari imaliyeye onların vasıtasıyla kesbi vukuf etmiş olduğu halde şeriki cünha addolunarak hakkında bir aydan altı aya kadar hapis cezası dahi hükmolunur.

Madde 48 - Mahkeme reisi berat sahibinin istidası ve beratın İbrazı üzerine takliden imal edildiği iddia olunan eşyanın müfredat ve tarifatın mübaşirler ve ledelhace bir de ehlihibre marifetiyle sebti defter olunmasını ve iktiza ettiği takdirde tahtı kefalette olarak eşyanın tevkifini tahriren emredebilir. Şu kadar ki berat sahibi ecnebi ise her halde kefalete raptı meşruttur ve emri tahririnin ve kefalet alınmış ise ona dair tanzim edilecek ilmühaberin suretleri eşyanın sahibine verilir ve bu muamelât tamamıyla icra olunmadığı halde keenlemyekûn addolunacağı gibi mutazarrır tarafın mübaşirler aleyhine tazmin davasına salâhiyetli olur.

Madde 48 - Mahkeme reisi berat sahibinin istidası ve beratın İbrazı üzerine takliden imal edildiği iddia olunan eşyanın müfredat ve tarifatın mübaşirler ve ledelhace bir de ehlihibre marifetiyle sebti defter olunmasını ve iktiza ettiği takdirde tahtı kefalette olarak eşyanın tevkifini tahriren emredebilir. Şu kadar ki berat sahibi ecnebi ise her halde kefalete raptı meşruttur ve emri tahririnin ve kefalet alınmış ise ona dair tanzim edilecek ilmühaberin suretleri eşyanın sahibine verilir ve bu muamelât tamamıyla icra olunmadığı halde keenlemyekûn addolunacağı gibi mutazarrır tarafın mübaşirler aleyhine tazmin davasına salâhiyetli olur.

Madde 50 - Taklit olunduğu tahakkuk eden eşyanın mahkemece karar verilir ise bunları imale mahsus alât ve edevatın taklit ve ihfa ve ithal ve füruht eden şahıs tebriyei zimmet etse bile zaptına hükmolunur ve eşya ve alât ve edevatı mazbuta zarar ve ziyan davasına halel gelmemek üzere berat sahibine verilir. Mahkemece tensip olunduğu takdirde buna dair verilen ilâm dahi mahkemenin dinarına talik edilir.