Saltanatı Seniyye Şehbenderlerine Dair Nizamnamei Dahilidir (Osmanlı)

Kabul Tarihi: 01.06.1298
RGT: 01.06.1298

BİRİNCİ KISIM: ŞehMaddeerhanelerin sureti teşekkülü

BİRİNCİ FASIL: ŞehMaddeer memurları

Madde 1 - Heyeti şehMaddeeri biri muvazzaf diğeri fahri (bila maaş) olmak üzere iki nevidir.

Madde 2 - Muvazzaf şehMaddeerler üç sınıfa münkasimdir. Birincisi başşehMaddeer, ikincisi şehMaddeer, üçüncüsü şehMaddeer vekili veyahud kançelarya memurudur.

Madde 3 - Muvazzaf ve fahri şehMaddeerlerin kaffesi ba iradei şahane nasb ve tayin olunur.

Muvazzaf şehMaddeerlerin tabai devleti aliyeden bulunmaları ve ticaretle meşgul olmamaları meşrutdur.

Madde 4 - Muvazzaf şehMaddeerlere mikdarı muayyen maaş ve mahalli memuriyetlerinin ehemmiyetine göre münasib mikdar (Allokasyon) tahsisat ita olunacakdır.

Madde 5 - ŞehMaddeerlerin maaşları bervechizir tayin olunur.

(MÜLGA FIKRA: 18/05/1929 tarih ve 1452 sayılı Tevhidi maaşat Kanunu.)

ŞehMaddeerlerin maaşları mahalli memuriyetlerine vusulleri tarihinden itibaren mah bemah tediye edilir.

ŞehMaddeerliğe tayin olunan memur mahalli memuriyetine gitmek emrini aldığı günden itibaren iki haftaya kadar Dersaadetden hareketle doğruca mahalli memuriyetine gitmeğe mecbur olup aksi takdirinde on yedinci Maddede gösterilen cezaya düçar olacaktır.

Madde 6 - Her şehMaddeerhanenin ve bazı kançelarya memurlarının tahsisatı seneviyeleri yirmi dokuzuncu Maddede muharrer tahmata melfuf işaretile murakkam cedveli mahsusunda gösterilecekdir.

İşbu tahsisatı seneviye bir memurun mahalli memuriyetine vusulü tarihinden itibaren mah bemah ita olunur.

Madde 7 - (DEĞİŞİK MADDE:12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)

Bombay ve Batavya ŞehMaddeerlikleri müstesna olmak üzere şehMaddeerlere azimet ve avdetlerinde verilecek harcırah alacakları maaşın bir misli olacaktır. Mahalli memuriyetleri Asya kıtasında bulunan şehMaddeerlere olmiktar harcırahın ademi kifayeti anlaşıldığı halde nihayet maaşlarının iki mislini tecavüz etmemek üzere Hariciye Nezaretince miktarı tezyid olunabilir.

Madde 8 - Bir şehMaddeerin memuriyetde iken vefatı takdirinde familyasının memleketine iadesi hükümeti seniyeye aid olacak ve fakat bunun için edilecek masarif müteveffaya verilecek harcırah mikdarını tecavüz etmiyecekdir.

Madde 9 - Bir mahalde müceddeden bir şehMaddeerhane tesis olundukda nasbolunacak şehMaddeere masarifi tefrişiye olmak üzere maaşının bir misli ita olunacakdır.

Madde 10 - (DEĞİŞİK MADDE12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)

Tahsisat dahilinde verilip şehMaddeerler tarafından tesviyesi lazımgelen masarif, evvela: Kançalariya masarifi. Saniyen: Kançalariyada müstahdem memurin ve kavas ve hademe maaşatı. Salisen: Araba ve sandal masarifatından ibarettir.

Madde 11 - Hükümeti seniye tarafından kabul ve ita olunacak masarif

Evvela şehMaddeerhane icarı,

Saniyen sancak ve arma bahası,

Salisen posta ve telgraf ücretleri,

Resmi mektub ve paket ve telgraf için,

Rabian yirmi dokuzuncu Maddede muharrer talimatda tayin olunan haddı tecavüz etmemek üzere mühtacin tabaaya iane ve bunların memleketlerine iadeleri için muktazi olan masarif,

Hamisen şehMaddeerin merbut olduğu sefareti seniyeden veyahud nezareti hariciyeden bilistizan ruhsatı mahsusa ile edilecek masarif sairei acileden ibaretdir.

Madde 12 - (DEĞİŞİK MADDE:10 Teşrinisani 1302 tarihli irade ile)

ŞehMaddeerlik selkine duhul, nezareti hariciye umuru şehMaddeeri müdüriyeti marifetile şeraiti mevzuası mucibince icra olunacak müsabakat imtihanile vukubulacakdır. ŞehMaddeerlik memuriyetleri müdüriyeti mezkure tarafından tanzim edilen takrir üzerine nezareti hariciyenin tasvib ve intihabile icra olunacakdır. Mektebi sultanide ikmali tahsil edib yedlerinde şehadetnameleri olarak hariciye nezaretinde müstahdem bulunan veyahud istihdam olunmak üzere mukayyed ve mülazım olanlar işbu müsabakat imtihanına duhul hakkını haizdirler.

Mektebi mülkiye şehadetnamesini haiz olanlar nizamnamei mahsusu mucibince müsabakat imtihanına girmeksizin sefaret kitabetlerile şehMaddeerliklere intihab olunurlar.

Madde 13 - ŞehMaddeerlerin azli veya diğer mahalle nakli memuriyetleri bairadei seniye icra olunur.

Madde 14 - ŞehMaddeerlerin terfi memuriyetleri intihab ile bairadei şahane icra olunur.

Madde 15 - Muvazzaf şehMaddeerlerin tekaüdlük maaşı memurini sairei mülkiye hakkında olan nizamnamede musarrah esbab ve şeraite tevfikan ita olunur.

Madde 16 - ŞehMaddeerler muharebe vukuu veyahud sair esbabı mücbire zuhuru veyahud nezareti hariciyece muvakkaten bir memuriyetde istihdam olunmaları lazımgelmesi gibi bila ihtiyar bulundukları memuriyeti terk ve tatil etdikleri takdirde hariciye nezaretinin emri tahtında bulunacaklarından maaşları yine kendilerine ita olunacak ve fakat onuncu Maddede gösterilen şehMaddeerhane masarifi vekalet edecek zata vekalet edecek kimse bulunmadığı halde hükümeti seniyeye aid olacakdır.

Madde 17 - ŞehMaddeerler hakkında icra olunacak mücezatı inzibatiye şunlardır:

Evvela tevbih.

Saniyen bir aydan bir seneye kadar azli muvakkat ile maaşının kısmen veya külliyen kat'ı.

Salisen memuriyetden affı.

Şu tadad olunan mücazatdan birine düçar olan şehMaddeerlerin nevi cezası umuru şehMaddeeri müdüriyetinde bulunan memurin defterlerine işaret olunacakdır.

Madde 18 - Tevbih cezası hariciye nazırı tarafından tahriren icra olunduğu gibi azli muvakkat cezası dahi nezareti hariciyenin rey ve kararile olur memuriyetden af cezası nezareti müşarüleyhanın kararile bairadei şahane icra olunur.

Madde 19 - On yedinci Maddede gösterilen birinci ve ikinci nevi ceza evvela ifayi vazifede tekasül veyahud hilafı memuriyet veya hüsnü inzıbata karşı hareket edenler ve saniyen sıfatı memuriyetine yakışmıyacak bir meslek ihtiyar eyliyenler haklarında icra olunur memuriyetden af cezası evvela tevbih cezasını müstelzim olan kabahati tekrarda temerrüd eden ve saniyen ifayi vazifede itiyadı tekasül veya vezaifi memureyi ağır suretle ihlal edecek harekete tasaddi eyliyenler hakkında caridir.

Vezaifi memureyi ağır suretle muhil addolunan harekatın başlıcaları evvela umuru memureye müteferri esrarı ketmü ihfa etmemek. Saniyen kuyudatın vazı aslisini tağyir etmek veya umuru hesabiyede sahtekarlık irtikab eylemek (sahtekarlık için mehakimi cezaiyede kanunen edilecek cezanın buna taalluku olmıyacakdır). Salisen bilvasıta veya bilavasıta ticaretle meşgul olmak hususlarıdır.

Madde 20 - Mevaddı cinaiye veya tedibiyeden birile mahkum olmuş veyahud müddeti nizamiyenin inkızası veya cünha imaratının fıkdanı sebeblerile cezadan kurtulmuş olan şehMaddeerler memuriyetlerinden affolunurlar.

Madde 21 - On dokuzuncu Maddein birinci ve ikinci maddelerine tevfikan hilafı memuriyet hareket eden şehMaddeer amiri tarafından muvakkaten azledilebicek ve keyfiyet hariciye nezaretine ihbar edilecektir. Muvakkaten azledilen memur mesleki müttehazı üzerine izahat vermek ister ise maiyetinde bulunduğu sefareti seniye veyahut nezareti hariciyeden ruhsat taleb edecekdir.

Madde 22 - Memuriyetde bulunan her şehMaddear bulunduğu mahallin mensub olduğu devlet nezdine terhis olunmuş olan sefareti seniyeye merbutdur. Bulundukları mahallin mensub olduğu devlet nezdinde sefaret bulunmıyan şehMaddeerler hariciye nezareti maiyetinde bulunurlar.

Madde 23 - ŞehMaddeerlerin mercileri olan sefareti seniyelerle teati edecekleri muhaberat :

Evvela hükümeti mahalliye ile bir nihayete isale muvaffak olamadıkları ihtilafatdan.

Ve saniyen havzai idareleri dahilinde zuhure gelen ve derhal veya bilahare sefareti seniyenin müdahalesini istilzam edecek olan vukuatı ticariye ve siyasiyeden.

Ve salisen işbu nizamnamede münderic bulunmıyan ve kendilerince daii tereddüd ve iştibah olan halatı sairei nagehzuhurdan ibaretdir.

Madde 24 - ŞehMaddeerlerin hariciye nezaretile teati edecekleri muhaberat:

Evvela hükümeti seniye devairi resmiyesinden birine taalluku bulunan masalihdir.

Ve saniyen veladet ve vefiyat ve münakehat ve veraset ve seyrisefain işlerinden.

Ve salisen politika umuru müstacele ve mühimmesinden ibaretdir.

İKİNCİ FASIL: Vilayet ve liva

Madde 25 - BaşşehMaddeerin hakkı kazasını muhit olan daireye vilayet denir.

Bir şehMaddeerin hakkı kazasını muhit olan daireye liva denir. ŞehMaddeer vekilinin hakkı kazası bir şehMaddeerin havzai memuriyetini havi olan liva dahilindedir. ŞehMaddeerlerin dairei memuriyetleri olan vilayet ve livalar yirmi dokuzuncu Maddede muharrer talimata melfuf (2) işaretile murakkam cedvelde tayin olunacakdır.

İşbu cedvelde icra olunacak her türlü tadilat sefareti seniyelerin teklifi ve nezareti hariciyenin emrile olacakdır.

Madde 26 - Bir vilayet veya livada resen memur olan şehMaddeer maiyetinde bulunan bilcümle memurların amiridir. Bunların her halde emirlerine itaatla mükellefdirler.

Madde 27 - ŞehMaddeer vekilleri resen memur olacakları gibi ŞehMaddeerhan maiyet memuriyetinde dahi istihdam olunacaklardır.

Madde 28 - Maiyet memuriyetinde bulunan şehMaddeer vekili başşehMaddeer veya şehMaddeer nezareti tahtında ifayı memuriyet ekliyecek ve vekaleti zamanında yirmi dokuzuncu Maddede zikrolunan talimatda gösterildiği vechile kendi mes'uliyeti tahdında şehMaddeerhaneye gelen evrakı imza edecekdir.

ÜÇÜNCÜ FASIL: ŞehMaddeerlerin vezaifi memureleri

Madde 29 - ŞehMaddeerler tebaa hakkında idarei memuriyetine müteallik ve mukavelat muharrirliğine aid vezaifi ifa ve tebaanın veladet ve vefiyat ve münakehata dair işlerini rü'yet eyler.

İşbu vezaifin teferruatına dair icabeden talimatı hariciye nezareti tarafından bittanzim şehMaddeerlere gönderilecekdir.

Madde 30 - ŞehMaddeerler muahedat ve muhavelat ahkamının tamamii icrasına ve hükümeti seniye menafiinin himayesine ve Devleti aliye sancağına riayet edilmesine dikkat ve itina edeceklerdir.

Madde 31 - ŞehMaddeerler ticaret ve sanayi ve sıhhati umumiye gibi bir sureti mahsusada menfaati ammeye müteallik kaffei malümat ve ıttılaatlarını hükümeti seniyeye ita edeceklerdir. İşbu maksadın hususü için hükümeti mahalliye ve muteberanı ehali ve düveli ecnebiye konsolosları ile münasebatı mütemadiyede bulunacaklardır.

Madde 32 - ŞehMaddeerler politika mecalisi hafiyelerinin harekat ve ilkaatını memaliki şahanenin istirahati umumiyesine taalluku bulunduğu derecede tahkik ve tecessüs eyliyecekleri ve sair cihetlerce mazarrat ve tehlikesi mütevatir ve müsellem olan eşhas bulunduğu takdirde onların dahi ef'al ve harekatını tecessüs eyliyeceklerdir.

Umuru memuresinin işbu ciheti nazikesini ifa için icabı takdirinde hafiye memuru istihdam eyliyecekler ise de bu babda ruhsatı mahsusa ve mebaliği lazimeyi evvelemirde maiyetinde bulundukları sefareti seniyeden taleb eyliyeceklerdir.

Madde 33 - ŞehMaddeerler matbuatı mahalliyeye dikkati mütemadiye icrasile zatı şevketsimat hazreti padişahiye ve hükümeti seniyelerine karşı neşriyatı muzirrede bulunanların tedibleri için hükümeti mahalliyeye lisanı münasib ile ihtaratı lazımeyi ifa edecekler ve fakat maiyetinde bulundukları sefareti seniyeden evvelce istizan etmedikce bu makule türrehat ilanına cür'et eden matbuat aleyhine mehakimde ikamei dava edemiyeceklerdir.

Madde 34 - ŞehMaddeerlerin merbut oldukları sefareti seniye canibinden ruhsat olmadıkca matbuatı mevgutei mahalliye ile zuhur edecek mücadelelere iştirak etmeleri kat'iyyen memnudur.

Madde 35 - Sefareti seniye canibinden mezuniyet olmadıkca iane defteri açmak ve iane toplamak hususi şehMaddeerler için kat'iyyen memnudur.

Madde 36 - Gazetelerin devleti aliye aleyhine derc ve neşretdikleri ehemmiyetli Maddeler türkçe veya fransızcaya tercüme olunarak şehMaddeerhanenin mercii olan sefareti seniyeye ve ehemmiyeti pek ziyade ise doğrudan doğruya nezareti hariciyeye gönderilecektir.

Madde 37 - ŞehMaddeerler tebai saltanatı seniyeye muavenet ve sahabet ve tebaanın vikayei menfaatlerine sarfı makderet ve adat ve nizamatı beldenin müsaadesi derecesinde tebaa üzerine icrayi hükümet ederler.

DÖRDÜNCÜ FASIL: ŞehMaddeerhanelerin teftişi

Madde 38 - (DEĞİŞİK MADDE:15 Eylül 1318; MÜLGA MADDE: 18/12/1329 tarihli talimatname ile.)



Madde 39 - (DEĞİŞİK MADDE:15 Eylül 1318; MÜLGA MADDE: 18/12/1329 tarihli talimatname ile.)

İKİNCİ KISIM: Muhasebe Faslı münferid

ŞehMaddeerler tarafından ahzolunacak rüsum ve bunun sureti istifası

Madde 40 - Muvazzaf veya fahri şehMaddeer memurları tarafından verilecek veya imza edilecek evrakı resmiyenin kaffesine ahzolunan resim mikdarını mübeyyin hariciye nezareti canibinden peyderpey gönderilecek pullardan yapışdırılacakdır.

Madde 41 - ŞehMaddeerler tarafından verilen veya imza edilen evrakı resmiyenin pul yapışdırılmamış ise asla hüküm ve itibarı olmıyacakdır. Bu makule pulsuz evrakdan dolayı alakadar olanlara terettüb eden zarar ve ziyandan şehMaddeer mes'ul olacak ve bundan maada ehemmiyeti maslahata göre balada beyan olunan mücazata düçar olacakdır.

Madde 42 - (DEĞİŞİK MADDE:12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)

Pullar altı nevi olub birincisi 50 ikincisi 20 üçüncüsü 10 dördüncüsü 5 kuruş ve beşincisi 20 para kıymet irae edecek ve altıncısı sıfır işaretini muhtevi olarak meccanen veya bila masarif verilen evrakı resmiyeye yapışdırılacakdır. Bir pul kıymetinin nısfı mukabilinde yarım pul istimali caiz değildir.

Madde 43 - Muvazzaf veya fahri şehMaddeerler istimal etdikleri pulların hesabını her üç ayda hariciye nezaretine irsal eyliyecekler ve istimal olunmıyan pulları her altı ayda nezareti müşarileyhaya iade edeceklerdir tarafı nezaretden dahi yeniden pul gönderilecekdir.

Madde 44 - ŞehMaddeerler verdikleri pasaport ve tasdikname vesair evrakı matbua hariciye nezareti canibinden irsal olunacakdır.



Madde 45 - (MÜLGA MADDE: 25/06/1927 - 1143/3 md.)

Madde 46 - Tarife ilanı her şehMaddeerhanenin kançalaryasının duvarına talik olunacakdır.

Madde 47 - Kançalaryada bulunan memur tarafından tarifeden fazla resim ahzedilmesine şehMaddeerler dikkat edecekler ve tarifede musarrah olmıyan evrakı resmiye meccanen verilib derhal nezareti hariciyeye ihbarı keyfiyet eyliyeceklerdir.

Madde 48 - Zabıtname ve saire gibi şehMaddeerlerin tanzim edecekleri varakai resmiye her satırı on iki hecaden ve her sahifesi yirmi satırdan ibaret olmak üzere iki sahife itibar olunmuşdur. İki sahife hitamında be'd olunan diğer varaka için tam resim ahzolunur türkce tanzim olunan varaka yirmi satır olmak üzere bir sahife itibar olunur.



Madde 49 - Husus (vaksiyon) müddeti üç saatdir. Müddeti muayyeneden evvel hitam bulan husus için tam resim ahzolunur.



Madde 50 - Husus esnasında tanzim olunan zabıtname müsveddeleri için bir güna resim ahzolunmıyacakdır.



Madde 51 - İstinsah etdirilen evrakı resmiyenin her biri için suret harcı istifa olunur.

Madde 52 - Adat ve nizamatı belde iktizasınca ayrıca tediyesi lazımgelen mağaza ücreti ve hekim ve rü'yeti hesab ve ehli hibre masarifi gibi şeyler şehMaddeerler tarafından verilen evrak için ahzolunan rüsum dahilinde değildir.



Madde 53 - Memuriyeti mahsusa ile veyahud bir töhmet ve cinayt vukununda icrayi istintak için aldığı emir üzerine mahalli memuriyetinden diğer mahalle azimet eden şehMaddeerlere verilmesi lazımgelen harcırah ile orada ikameti müddetinde vukubulacak masarif hükümeti seniye tarafından ita edilecek ve ahvali sairede harcırah alakadar olanlar tarafından peşin olarak verilecekdir.

Madde 54 - Müstediyat üzerine verilecek evrakı resmiyeden tarife mucibince ahzı lazımgelen rüsumun bervechi peşin istifasını talebe şehMaddeerlerin hakkı olacakdır.



Madde 55 - ŞehMaddeerhanelerin masarifi mukannenesi tenzil olundukdan sonra fazla hasılat her üç ayda en yakın ve ehven tarikle hariciye nezaretine gönderilecekdir.



Madde 56 - Masarifat defterleri ihticaca salih senedat ile beraber her üç ayda hariciye nezaretine irsal olunacakdır.

Madde 57 - (MÜLGA FIKRA: 09/12/1933 - 2349/1 md.)

(DEĞİŞİK FIKRA 12/12/1302 tarihli irade ile) Nizamı dairesinde sabit olacak posta ve telgraf ücretleri ve talimatda münderic şeraite tevfikan memleketlerine iade edilecek muhtacini fıkara için olacak masraflar devlete aid olacak hasılatdan ve hasılat yok ise tarafı devletden tesviye kılınacakdır.

ÜÇÜNCÜ KISIM: Fahri şehMaddeerhanelere dairdir. Faslı münferid

Fahri şehMaddeerler hakkında ahkamı mahsusa

Madde 58 - Fahri şehMaddeerler başşehMaddeer ve şehMaddeer ve şehMaddeer vekillerinden ibaretdir.

Madde 59 - Fahri şehMaddeerlerin maaşları olmayıb elli yedinci Maddede mezkur cedvelde tayin olunan mikdar akçe hasılatdan ahzutevkif edeceklerdir.

Madde 60 - Fahri şehMaddeerler mercileri olan sefareti seniyenin teklifi üzerine bairadei şahane nasbolunur. Fahri şehMaddeerler yerliden veya tebaai ecnebiye muteberatından intihab olunarak ticaretle meşgul olabilirler. Fakat bunların bulundukları mahalden diğer memlekete nakli memuriyetleri caiz olamaz. Fahri şehMaddeerler imtihan edilmiyeceklerdir.



Madde 61 - Fahri şehMaddeerler kançelarya masarifini kendileri tesviye etmeğe mecburdurlar. Yalnız memleketlerine iade olunacak muhtacini tebaanın masraflarile posta ve telgraf ücretleri hükümeti seniye namına olarak hasılatdan tesviye edilir.

Madde 62 - Fahri başşehMaddeerler mukim oldukları memleketde bulunan sefareti seniyeye merbut olup fahri şehMaddeerler dahi silsilei meratib kaidesine tevfikan muvazzaf baş şehMaddeer ve bunun fıkdanı halinde fahri başşehMaddeer maiyetinde bulunurlar. Fahri şehMaddeer vekilleri muvazzaf şehMaddeer ve bunun fıkdanı takdirinde fahri şehMaddeer maiyetin de bulunurlar.

Madde 63 - Fahri şehMaddeerlerin memuriyetleri lağvedilir ise bir güna tazminat taleb etmeğe hakları olamaz.



Madde 64 - Fahri şehMaddeerlerin izharı iflas eder veya kanunen mahkum bulunur ise memuriyetlerinde istihdamları caiz olunmaz.



Madde 65 - Fahri şehMaddeerler sıfatı resmiyeyi haiz olmak üzere memur veya vekil nasbedemezler.

Madde 66 - Bir haftadan ziyade mahalli memuriyetinden gaybubet edecek olan şehMaddeerler sırasile amirlerine müddeti gaybubetlerini ihbar edecekler ve kendilerine vekalet eden zatı dahi bildireceklerdir.

Vekalet eden zat fakat bir sureti gayri resmiyede tebaai şahaneyi himaye edebilir.

Madde 67 - Fahri şehMaddeerler yirmi dokuzuncu Maddede muharrer talimata melfuf (4) işaretile murakkam cedvel mucibince mezun oldukları masarif ile şehMaddeerhane hasılatını mübeyyin nezareti hariciyeye her üç ayda bir defter irsal edeceklerdir.



Madde 68 - İşbu fasılda muharrer on bir Madde ile tadil olunmıyan ve muvazzaf şehMaddeerlere dair olan ahkamı sairenin kaffesi fahri şehMaddeer hakkında dahi cari olacakdır.

Ahkamı umumiye

Madde 69 - ŞehMaddeer memurlarına elyevm verilmekde olan maaşlar beşinci Maddede tayin olunan maaş mikdarından dun ise ileride haddı muayyenine iblağ edilmek üzere halile ibka olunacakdır.

Madde 70 - Bir şehMaddeer memuru her ne nam ve suretle olur ise olsun velev ki müteaddid memuriyeti bulunsun iki ve daha ziyade yerden maaş alamıyacakdır.

Madde 71 - Bir mahalde müceddeden bir şehMaddeerhane küşadında memur olacak şehMaddeere verilecek maaş mikdarı beşinci Maddein ahkamına tevfikan tayin olunacakdır.